Zoeken

 
Geavanceerd zoeken



Welkom, Gast. Alsjeblieft inloggen of registreren.

Gebruikersnaam: 
Wachtwoord:
Sessielengte:

Login met gebruikersnaam, wachtwoord en sessielengte

Modelspoorwijzer.net - ForumAlgemeenGrootspoorTopic: De eerste eloc van HEEMAF
Pagina's: [1]   Omlaag
Print
Auteur Topic: De eerste eloc van HEEMAF  (gelezen 3288 keer)
0 geregistreerde gebruikers en 1 gast bekijken dit topic.
1200blauw
Hero Member

Offline Offline

Berichten: 1579


Benoemd snoodaard


« Gepost op: 14 September 2023, 22:30:02 »


Wikipedia
ESS/WH 3201 op het fabrieksspoor van HEEMAF

Velen denken dat de NS 1200-serie de eerste elektrische locomotiefserie is die Nederland heeft voortgebracht. Dat is echter niet het geval. Reeds in 1925, bijna 100 jaar geleden dus, bouwde HEEMAF Hengelo in samenwerking met Werkspoor Amsterdam een serie van zes 1500V DC locs met asindeling 1-Bo+Bo-1 voor de Nederlands Indische Spoorwegmaatschappij ESS (Electrische Staats Spoorwegen). De ESS was een dochteronderneming van de SS (Staats Spoorwegen). De serie werd aangeduid als ESS 3200, met de individuele nummers 3201-3206. De ESS bestelde ook kleine aantallen elocs bij andere fabrikanten. Wellicht was het de bedoeling de verschillende producten te vergelijken.


holechistorie.nl

Elektrische componenten werden geleverd door het Amerikaanse Baldwin, terwijl de motoren werden geproduceerd door HEEMAF naar een ontwerp van Westinghouse. Frame en opbouw van de locomotief kwamen voor rekening van Werkspoor. De machines leverden 1200pk (volgens sommige bronnen 1050pk) en bereikten een maximum snelheid van 75km/u. Hoewel 1500V DC in de beginjaren van de 20e eeuw vrij gangbaar was, waren zowel Baldwin als Westinghouse destijds bekend om hun AC-locomotieven, dus de keuze voor juist die partners lag wat minder voor de hand.

holechistorie.nlWikipedia

Speciaal voor het testen van deze locomotieven en ander spoormaterieel werd een spoortraject aangelegd van het HEEMAF-terrein, waarvan de contouren nog wel een beetje in het hedendaagse landschap terug te vinden zijn.


mijnstadmijndorp.nl
De HEEMAF-spoorlijn zoals die er vanaf de aanleg in 1919 tot ca. 1944 bij lag. Let op de bunker naast de overweg.

De lijn liep van de fabriek richting het westnoordwesten. Daar lag ook de elektriciteitscentrale van Hengelo die we op de achtergrond in bovenstaande foto kunnen zien. Bovenleiding en smalspoorrail werden in de oorlog door de bezetter verwijderd en zijn na  de oorlog niet meer hersteld. De normaalspoorrails lag er nog wel. Die werd gebruikt tot zeker begin jaren '70. Uit eigen waarneming weet ik dat er nog rails lag over de Bankastraat eind jaren '80. Rond 1990 is ook dat laatste stukje herinnering opgebroken.

https://topotijdreis.nl/kaart/1935/@250217,476659,11.39

In eerste instantie werden twee locomotieven opgeleverd, de 3201 en 3202.


holechistorie.nl
Loc 3201 wordt gedemonteerd ten behoeve van verscheping naar Java in de montagehal van HEEMAF, 10 januari 1925


holechistorie.nl
Treinwagon met daarop de deels gedemonteerde 3201 te Hengelo. De genoemde datum van 9 april 1925 komt me als onjuist voor.

Op 6 april 1925 werd locomotief 3201 voor het eerst ingezet op de op diezelfde dag in gebruik genomen lijn van Tanjung Priok naar Meester Cornelis. Al snel werden de beide locs door de inlanders "Si Bon-Bon" (de bonbon) genoemd, vanwege de vorm en bruine kleur.


holechistorie.nl
Nachtopname van loc 3201, 23 april 1925

Kennelijk bevielen beide locomotieven goed. In 1927 werd dan ook een tweede serie van vier exemplaren besteld, genummerd 3203-3206, en in 1928 afgeleverd.


holechistorie.nl
Proefrit van de eerste locomotief van de tweede batch, loc 3203, bij de elektriciteitscentrale van Hengelo


holechistorie.nl
Staatsieprotret van dezelfde loc in 1927


holechistorie.nl

Tijdens de beproeving van de zesde loc kreeg Hengelo hoog bezoek.


Vlissingse Courant 24-02-1928, via holechistorie.nl


Stichting Old Hengelo via holechistorie.nl
Minister Koningsberger bezoekt HEEMAF Hengelo om de nieuwe elektrische treinen voor Nederlands Indië te aanschouwen.

Al een paar dagen na het bezoek, op 29 februari 1928, werd loc 3206 uit elkaar genomen om te worden verscheept naar Indië.


holechistorie.nl


holechistorie.nl

In de film hieronder zijn vertegenwoordigers van het Koninklijk Instituut van Ingenieurs bij de HEEMAF-fabriek op bezoek om een proefrit mee te maken van de eerste locomotief, 3201. Als datum wordt 9 november 1924 genoemd. Ook het latere bezoek van minister Koningsberger komt aan bod als de laatste locomotief naar buiten wordt gerold, de 3206. Tot slot wordt de verscheping van één van de locomotieven uit de tweede batch getoond, in 1928.

https://www.youtube.com/watch?v=SfmN2cD1K1A

Toen in 1930 de elektrificatie van het spoorwegnet werd uitgebreid naar Depok en Buitenzorg, werd de serie 3200 ook naar die bestemmingen ingezet.


Tropenmuseum via holechistorie.nl
Een locomotief serie ESS 3200 tussen Batavia en Buitenzorg in 1931

Ten tijde van de Japanse bezetting werden de locomotieven vernummerd in 201-206. Over de inzet van de locserie gedurende deze periode is weinig bekend.

Na de oorlog en de Indonesische onafhankelijkheid behielden de locomotieven het nieuwe nummer, maar werd de aanduiding ESS weggelaten.


internationalsteam.co.uk, via BNLS
Loc 3205 in de buurt van Jakarta, rond 1970

Op 20 september 1968 sloeg het noodlot toe voor loc 3201. Om 9.30 uur kwam de loc met aan de haak passagierstrein KA406 uit Jakarta station Depok binnen. De beveiliging werd geregeld door middel van telefoonverbindingen. Station Depok nam dus contact op met het volgende station, in dit geval Citayam, om te vragen of trein KA406 ontvangen kon worden. Dat was niet het geval. De trein moest wachten, omdat daar juist loc BB201 11 met trein KA309 uit Bojong Gede aankwam die over het enkelspoorstraject zou worden doorgestuurd naar Depok. Om 10.26 uur zag men op station Depok op een seintableau dat het traject naar Citayam op veilig stond. Zonder verder telefonisch overleg werd trein KA406 op weg gestuurd. Tegelijkertijd vertrok echter ook trein KA309 uit Citayam richting Depok. Niet helemaal duidelijk is of men vanaf station Citayam naar Depok gebeld heeft om te melden dat trein KA309 onderweg was. De verklaringen van de verschillende beambten spreken elkaar tegen. De beide treinen botsten met elkaar ter hoogte van Ratujaya. Beide locs raakten zwaar beschadigd en drie passagiersrijtuigen werden volledig vernield. Bij de ramp kwamen 46 mensen om het leven en raakten er 63 zwaar- en 52 lichtgewond.


roda-sayap.com
Onduidelijke laatste foto van de onfortuinlijke 3201

De locomotieven werden tot 1976 ingezet in de reguliere passagiersdienst. Daarna werden ze gesloopt.


Echter...

Om onduidelijke redenen is loc WH 202 achtergebleven bij de werkplaats Manggarai in Zuid-Jakarta. Daar werd hij jaren later opgemerkt door de Indonesian Railway Preservation Society, Friends of CC200.


holechistorie.nl

Na jaren van verwaarlozing werd de loc in 2007 weer toonbaar, getooid in de kleuren zoals hij was aangetroffen.


Wikipedia
Statische loc 3202 met de nummerplaten van de verongelukte 3201 te Tanjung Priok, mei 2009

In 2009 werd ESS 3202 voor het eerst tentoongesteld tijdens de inhuldiging van station Tanjung Priok door president Yudhoyono op 28 april 2009.
In september van dat jaar werd de loc versleept naar Balai Yasa Manggarai, waar de loc rijvaardig gemaakt werd. De resultaten daarvan werden in 2013 getest op het station van Depok. Motoren en stroomafnemers werden uit een Rheostatic KRL-treinstel overgezet.


Rezza Habibie via dhr. Platjouw/holechistorie.nl


Wikipedia
Een groot deel van de huidige uitrusting van ESS 3202 is afkomstig van Rheostatic, producent van treinmaterieel in Indonesië

De loc werd hardblauw gespoten, de oorspronkelijke kleur die men uit een HEEMAF-folder meende af te leiden. Dat is echter niet correct, want de locomotieven hadden bij aflevering een bescheiden bruine kleur. Dat de locomotief in de HEEMAF-folder blauw was schijnt gekomen te zijn doordat de juiste bruine mengkleur op dat moment niet eenvoudig af te drukken was. Locomotief ESS 3202 rijdt nog zelden, vanwege problemen met de overbrenging die door nieuwe regelgeving met betrekking tot cultureel erfgoed niet mag worden vervangen. De loc staat momenteel in de werkplaats Manggarai Yasa Hall.


Wikipedia
ESS 3202 op station Jakarta Kota, onderweg naar Tanjung Priok Station, 17 augustus 2022

Ik heb nog een recent filmpje gevonden van een rijdende 3202, nog steeds liefkozend "Bonbon" genoemd.

De loc is zelfs te zien op Google Maps (bekijk de foto's links).
« Laatste verandering: 15 September 2023, 10:29:49 door 1200blauw » Gelogd
Jakop de Bruin
Global Moderator
Hero Member

Offline Offline

Berichten: 8829


265*


WWW
« Antwoord #1 Gepost op: 14 September 2023, 22:51:13 »

Interessant verhaal  Duim omhoog volledig onbekend bij mij
Gelogd

Waldijk '80-'93 en '00-'09
Waldijk on Flickr
Noordwaarts
Hero Member

Offline Offline

Berichten: 16752


301 *


« Antwoord #2 Gepost op: 14 September 2023, 23:51:41 »

Ik had er ooit al eens iets over gelezen, in Railhobby meen ik. Blijft bijzonder dat een dochteronderneming eerder elektrisch reed dan het moederbedrijf.
Leuk dat je dit met ons deelt.
 Duim omhoog

mvg,
Gert
Gelogd

Danmark, mit andet hjemland / maire de Gertwiller (F), vivant dans La-tourbe-et-Vallée
Mijn eigen 'Gouden Pijl': Deansgate, het Ohrstedt-Bahnhof van Engeland! Officially Certified Viking™
Sander Lageveen
Global Moderator
Hero Member

Offline Offline

Schaal: H0
Systeem: Digitaal
Berichten: 1966


« Antwoord #3 Gepost op: 15 September 2023, 07:06:48 »

Geen weet van deze locserie gehad. Dank voor het delen van dit stukje geschiedenis, erg interessant!
Gelogd

mvg,
 Sander
1200blauw
Hero Member

Offline Offline

Berichten: 1579


Benoemd snoodaard


« Antwoord #4 Gepost op: 15 September 2023, 10:31:10 »

Ik heb het oorspronkelijke bericht met nog een paar feitjes geüpdatet, vooral aangaande het industriespoor van HEEMAF, een foto uit 1970 en wat recent beeldmateriaal van 3202.

Die kan ik nu niet meer wijzigen Sad
En dat is jammer, want ik heb nu ook de folder teruggevonden aan de hand waarvan de Indonesiërs menen dat de loc oorspronkelijk blauw was.



PB Models kan dus al vier varianten maken:
- oorspronkelijk bruin met blauw dak
- turquoise (wel graag de juiste tint hè?!)
- huidig knalblauw
- "oorspronkelijk" marineblauw
« Laatste verandering: 15 September 2023, 10:46:07 door 1200blauw » Gelogd
1200blauw
Hero Member

Offline Offline

Berichten: 1579


Benoemd snoodaard


« Antwoord #5 Gepost op: 15 September 2023, 17:58:47 »

De loc blijkt in Indonesië best populair, zelfs zo populair, dat er een digitale 3D-versie van bestaat voor Train Simulator, in verschillende uitvoeringen (tot NS-geel aan toe) en zelfs een wel aardig slapstick-achtig filmpje dat een Indonesiër met veel hulp van een vertaalprogramma in elkaar gedraaid heeft.

Hier heb ik een lijstje met de nieuwste filmpjes van "Bon-Bon": klikkerderklik.
« Laatste verandering: 15 September 2023, 22:59:53 door 1200blauw » Gelogd
hubertus
Hero Member

Offline Offline

Berichten: 8450


WWW
« Antwoord #6 Gepost op: 15 September 2023, 21:56:23 »

Mooi verhaal.  Duim omhoog
Gelogd

Plettenburg, DB jaren '80 in H0
Arjen52
Hero Member

Offline Offline

Berichten: 2478

Oude meuk in h0


« Antwoord #7 Gepost op: 16 September 2023, 11:22:32 »

Bedankt 1200blauw voor weer een informatief verhaal.  Duim omhoog
Op deze manier ontstaat er een mooi digitaal naslagwerk.
Gelogd

1200blauw
Hero Member

Offline Offline

Berichten: 1579


Benoemd snoodaard


« Antwoord #8 Gepost op: 16 September 2023, 16:06:16 »

Dank voor de leuke reacties! Smiley

Ik heb een link (<-- klik) aangedragen gekregen van foto's van het NIMH waarop de spooraansluiting van HEEMAF op de lijn Almelo-Hengelo mooi te zien is.

Jakop als mod: Typefoutje hersteld
« Laatste verandering: 17 September 2023, 08:44:38 door Jakop de Bruin » Gelogd
1200blauw
Hero Member

Offline Offline

Berichten: 1579


Benoemd snoodaard


« Antwoord #9 Gepost op: 17 September 2023, 08:18:45 »

Ik heb inmiddels weer wat meer info verzameld. Het blijkt dat de Indonesian Railway Preservation Society in tegenstelling tot mijn eerdere bericht slechts een voorstel heeft ingediend om ESS 3202 te behouden bij de raad van bestuur van de PT Kereta Api (de Indonesische spoorwegen). Dat voorstel is in overweging genomen, waarna het Manggarai Yasa Center, de werkplaats van de spoorwegen in Manggarai, ermee aan de slag is gegaan. Op 12 juli 2007 werd bij de werkplaats een ceremonie gehouden voor de voltooiing van het eerste deel van de restauratie. Die werd bijgewoond door het personeel van de werkplaats, personeel van het operationele gebied van PT Kereta Api. 1 Djakarta en overige belangstellenden.


heritage.kereta-api.co.id


heritage.kereta-api.co.id
Gelogd
1200blauw
Hero Member

Offline Offline

Berichten: 1579


Benoemd snoodaard


« Antwoord #10 Gepost op: 3 Oktober 2023, 16:50:54 »

Dit filmpje is ook geweldig! Als dit onderwerp je interesseert mag je dit niet missen.
Gelogd
Pagina's: [1]   Omhoog
Print
Modelspoorwijzer.net - ForumAlgemeenGrootspoorTopic: De eerste eloc van HEEMAF
« vorige volgende »
Ga naar: